Rozwój mowy jest jednym z najważniejszych wskaźników prawidłowego rozwoju dziecka. Umiejętność posługiwania się językiem wpływa na komunikację z otoczeniem oraz rozwój poznawczy i społeczny. Rodzice często zastanawiają się, czy sposób, w jaki ich dziecko mówi – pod względem liczby używanych słów oraz znajomości zasad gramatycznych – mieści się w normie rozwojowej.

W rozwoju językowym wyróżnia się słownik bierny i czynny. Słownik bierny obejmuje słowa, które dziecko rozumie, natomiast słownik czynny to słowa, których używa w codziennej komunikacji. Zazwyczaj zasób słownika biernego jest większy niż czynnego, ponieważ dziecko rozumie więcej wyrazów, niż potrafi samodzielnie wykorzystać w wypowiedzi.

Należy jednak pamiętać, że rozwój mowy przebiega indywidualnie i może zależeć od wielu czynników, takich jak środowisko rodzinne czy częstotliwość kontaktów językowych. Dlatego niewielkie różnice w stosunku do przyjętych norm rozwojowych nie powinny być powodem do niepokoju.

Przybliżony zasób słownika czynnego u dzieci

• dziecko w wieku 1 roku – około 3 słów,
• dziecko w wieku 2 lat – około 300 słów,
• dziecko w wieku 3 lat – około 1000 słów,
• dziecko w wieku 5 lat – około 2000 słów,
• dziecko w wieku 7 lat – około 4000 słów,
• dziecko w wieku 14 lat – około 9000 słów.

Rozwój słownictwa można wspierać poprzez różnorodne ćwiczenia i zabawy językowe.

Przykładowe ćwiczenia rozwijające słownik czynny i bierny

• nazywanie przedmiotów znajdujących się w otoczeniu dziecka,
• wskazywanie elementów przedstawionych na obrazkach,
• opowiadanie historyjek obrazkowych,
• opisywanie ilustracji lub wysłuchanego tekstu,
• odpowiadanie na pytania dotyczące przeczytanej lub usłyszanej treści,
• zabawy ortofoniczne oraz ćwiczenia związane z czytaniem i pisaniem.

Ćwiczenia rozwijające koordynację wzrokowo-słuchowo-ruchową

Do rozwijania percepcji i koordynacji można wykorzystywać m.in.:

• dobieranie identycznych par obrazków,
• dopasowywanie figur i wzorów geometrycznych,
• rozpoznawanie i nazywanie kolorów,
• wyszukiwanie elementu różniącego się szczegółem,
• dopasowywanie obrazków do ich cieni,
• układanie obrazków z kilku części,
• dopasowywanie połówek obrazków,
• układanie postaci ludzkiej z elementów,
• tworzenie wzorów z figur geometrycznych.

Ćwiczenia słuchowe i językowe

Do rozwijania słuchu fonematycznego i umiejętności językowych można wykorzystać:

• rozpoznawanie głosów zwierząt,
• odróżnianie dźwięków instrumentów i różnych przedmiotów,
• powtarzanie rytmu wystukiwanego przez dorosłego,
• wspólne recytowanie krótkich wierszyków,
• dzielenie wyrazów na sylaby i głoski,
• rozróżnianie podobnie brzmiących głosek,
• zabawy słowne, np. wymyślanie wyrazów na określoną głoskę lub szukanie rymów.

Regularne wykonywanie takich ćwiczeń w formie zabawy może w znacznym stopniu wspierać rozwój mowy dziecka oraz poszerzanie jego słownictwa.

Opracowała Joanna Kutowicz na podstawie:
A. Jurkowski, Ontogeneza mowy i myślenia.